een reëel zelfbeeld

Het is algemeen bekend dat een reëel zelfbeeld voor mensen met autisme lastig is.
Zeker nu ik me meer en meer bewust ben van mijn valkuilen en patronen.
En nog meer als ik daar 'fouten' in maak - weer in een patroon schiet, door oude gedachte-patronen bijvoorbeeld (dat gebeurde vanochtend nog).
De neiging om mezelf dan snoeihard te veroordelen, is dan nog zeer groot.
Een jas, die ik gemakkelijk pas, omdat ik sowieso veel op mijn gedrag beoordeeld ben in mijn leven.
Ik kopieer eerst even een stukje algemene informatie, voordat ik verder schrijf over mezelf:

Uit onderzoek blijkt dat mensen met autisme extra vatbaar zijn voor het ontwikkelen van een negatief zelfbeeld.

Het zelfbeeld bestaat uit twee delen: een beschrijvende component, en de waarderende component. De eerste is vaak bij mensen met autisme goed ontwikkeld. Iemand met autisme kan meestal prima vertellen wanneer hij geboren is, waar hij woont en waar hij goed in is. Misschien kan iemand zelfs vertellen dat hij of zij autisme heeft, en wat autisme inhoudt.

Wat dit echter voor het dagelijks leven van deze persoon betekent, en hoe deze persoon dit ervaart, is echter vaak minder makkelijk te beantwoorden.

Dit wordt onder andere veroorzaakt door de moeilijkheden die de meeste mensen met autisme hebben om ervaringen te integreren en in een ruimer perspectief te plaatsen. Maar ook moeilijkheden met betekenisverlening kunnen een rol spelen.

Ook de problemen met de Theory Of Mind (TOM) spelen een rol. Zelfwaardering is niet enkel gebaseerd op je eigen ervaringen met succes of falen, maar ook op je inschatting hoe anderen op je reageren.

Wat voor mensen met autisme erg verwarrend is, is het onderscheid tussen kritiek op hun gedrag en persoonsgerichte kritiek. Mensen om hen heen keuren soms hun gedrag af,  maar niet altijd hun persoon. Dat onderscheid voelt iemand met autisme nog moeilijker aan dan iemand zonder autisme. En dat heeft zo zijn gevolgen op het zelfbeeld.

Overschatting, dus een te positief zelfbeeld, komt ook voor.

Nu weer over mezelf.

Ik geloof van harte dat de aangeleerde leugen 'je bent niets waard' (wat je bijvoorbeeld door pesten op jezelf plakt), niet klopt. Ik geloof van harte dat de waarheid is dat ik heel veel waard ben. 

Dat ik zóveel waard ben dat ik een Koningsdochter ben. 

Dat geloof ik. 

Maar vervolgens kom ik in 'de wereld'. 

En merk ik aan alles dat ik 'anders' ben. 

Aan hoe er met me omgegaan wordt Of juist niet meer.  

Aan hoe er naar me gekeken wordt. 

En dat strookt allemaal niet met dat beeld dat ik van zoveel waarde ben! 

Als ik dan van zoveel waarde ben, waarom merk ik dat dan niet aan hoe mensen met me omgaan? 

Waarom word ik niet ook als Koningsdochter behandeld door de mensen om me heen? 

Waarom altijd die bijzondere en speciale benadering, in aansluiting op wie ik ben en wat ik laat zien - in hun ogen? 

Om dat te begrijpen is er een reëel zelfbeeld nodig. 

Namelijk: 'ik bén niet zoals zij...' ... En dan kan ik stik jaloers zijn en gaan al die 'normalen' gaan stalken... (niet om mensen te wreken, maar uit diepe pijn dat ik merk dat de werkelijkheid zo anders is dan wat het in mijn hoofd zou moeten zijn: een Koningsdochter... waar toch zo anders mee omgegaan wordt...). 

Ik moet reëel over mezelf denken. 

Namelijk INZIEN dat ik 'niet normaal' ben. 

En daar ook niet naar moet streven. 

Misschien was mijn kind-zelfbeeld ('ik ben niets waard'), wel passender bij het ervaren dat ik anders was dan anderen. 

Okay... 

Maar het besef dat ik van heel veel waarde ben en tegelijkertijd anders dan anderen, dát krijgt mijn hoofd niet gerijmd. 

Dat is een conflict in mijn hoofd. 

Vraag aan mezelf: 

Kan ik anders zijn dan anderen en tegelijkertijd van heel veel waarde? 

'Ja!', zegt mijn ratio. 

Maar ik denk dat het gevoelsmatig hier fout gaat: 

Ik weet nu dat ik van heel veel waarde ben. 

Er gebeurd iets en er wordt gereageerd op dat moeilijke gedrag. 

Een contact wordt verbroken. 

Of er wordt minder met me gepraat. 

Dat betrek ik op mijn persoon. 

En dan klopt het opeens niet meer met dat ik van heel veel waarde ben. 

Zo van 'zie je wel... ze zullen me toch wel minder vinden dan wat ik van mezelf nu in mijn hoofd heb... Ik weet nu dat ik Koningsdochter ben. Maar in hun ogen ben ik zeker 3 rangen gedaald. Dat blijkt wel, anders zouden ze ook wel reageren op mijn berichten.'. 

En vervolgens blijf ik gedragsmatig toch dezelfde dingen doen, omdat dat uit mijn autistische hoofd voortkomt. 

Waardoor ik niet bevestigd wordt in mijn gedrag (wat weer een stijging van een aantal rangen zou betekenen), maar nog meer 'naar beneden gehaald'. 

Ik kan inderdaad lastig inschatten hoe anderen op mij reageren. 

Ga dan heel veel al zelf invullen (vooral negatief) en ga vervolgens extreem mijn best doen om het tegendeel te bewijzen (wat dan ook weer niet lukt). 

Mijn constante hang naar 'ook normaal willen zijn', geeft enerzijds aan dat ik wel besef dat ik anders ben dan anderen. Dat besef heb ik, door hoe er op mij gereageerd wordt. Welke keuzes er ten aanzien van mij gemaakt worden. Hoe er met mij omgegaan wordt, komt duidelijk niet overeen met hoe er ook met anderen omgegaan wordt. Dus ik wijk af! 

Maar dat besef heb ik dus vooral door de reactie van anderen op mij. 

Misschien is acceptatie wel: 

Zélf beseffen dat ik anders ben. 

Misschien moet ik alle stickertjes op de spiegels hier in huis, waarop staat 'je bent geliefd' wel vervangen door: 'je bent anders'. 

Als ik dat besef van binnenuit heb, dan kloppen de reacties van buitenaf ook. 

Maar ja... wat doet het weer met je zelfbeeld als ik op elke spiegel lees: 'je bent anders'. 

Als ik me dat zo visueel tracht voor te stellen, voel ik me heel verdrietig. 

Want 'je bent geliefd, je bent een Koningskind', dat maakt blij. 

Maar 'je bent anders'.... dat wil je helemaal niet horen... 

En dat moet ik horen, wil ik een reëel beeld van mezelf hebben en niet geschokt zijn van afwijkende manieren van omgaan met mij... .

Anders betekent niet minder waard... 

Maar zo voelt het wel.... 

En zodra dat vervelende gevoel de kop op steekt, begin ik met afspeuren wie toch al die normalen zijn. En waarom zij wel in het vakje normaal zitten en ik niet. 

Dus misschien op de spiegels: 'ik ben anders én van bijzonder veel waarde'.  Om los te leren koppelen dat anders zijn (of zo beoordeeld worden door anderen) geen daling van mijn waarde inhoudt. 

Dat je anders mág zijn...

Dat je gedrag dusdanig mag zijn dat dat een andere omgang behoeft dan bij 'normalen'. 

Maar dat dat niets zegt over mijn waarde. 

De pijn die ik voel bij het bijna altijd anders omgaan met mij dan met anderen, maakt dat ik toch snel geneigd ben het aan mijn waarde te koppelen. 

Pijn roept weerstand op. Verzet.

Je wilt geen pijn. 

En geen pijn betekent letterlijk niet zó zijn, want dan zou er 'normaal' met me omgegaan worden. 

Dus veroordeel ik mijn eigen manier van zijn, want dié veroorzaakt die kl**-pijn. 

Bam. Waardedaling. 

Mijn manier van zijn accepteren, betekent dus ook pijn accepteren. 

Dus misschien op de spiegels: 'ik ben anders, dat doet pijn, maar ik én die pijn mogen er zijn'. 

Dus dat signaal van pijn niet door laten schieten in mezelf afschieten (want mijn gedrag roept gedrag van anderen op, gedrag dat mij pijn doet). En dat signaal van pijn ook niet door laten schieten in anderen afschieten die op mijn gedrag reageren. Maar dat signaal van pijn erkenning geven: 'ja, anders zijn dóet pijn... huil er maar om... het is uitermate verdrietig... zo hoort het niet te zijn, maar zo is het wel... '. 

Als ik weet dat ik anders ben, doet het wellicht ook minder pijn als ik telkens de boodschap krijg 'je bent anders' (door hoe anderen met me omgaan).en je het zelf niet doorhebt (doordat je je kop in het zand steekt, omdat je het niet wil, of je in het al te romantische beeld van Koningsdochter blijft hangen). 

Als je jezelf de jas van 'anders zijn' aandoet (= niet minder zijn), dan is het geen schok meer als anderen zo naar je kijken. 

Dan klopt mijn eigen beeld met de werkelijkheid. 

En ik denk dat het daar zo vaak aan schort, waardoor ik ook altijd zo in paniek raak van anders behandeld worden. 

Een hele lastige kwestie. 

Waar ik door de zelf-groei me meer bewust van ben. 

Ik vind het wel een mooie om een tijdlang voor mezelf te herhalen: 

 'ik ben anders, dat doet pijn, maar ik én die pijn mogen er zijn'. 

Dan hoef ik ook niet dwangmatig te blijven streven naar meer 'als de normalen' behandeld te worden. 

Want dan klopt hoe mensen met me omgaan met mijn anders-zijn. 

Dan hoeft dat niet meer dwangmatig aangepast te worden. 

Wat de buitenwereld aan signalen afgeeft, is dan in overeenstemming met hoe ik het vanbinnen weet en hopelijk ooit ga ervaren. Mét de pijn die daarbij hoort. Want gebrokenheid dóet pijn.

Ik leg anderen ook in een niet-eerlijke weegschaal. Anderen moeten mij gaan zien, zoals ik mezelf irrealistisch zie: als iemand die 'normaal en net als anderen is'.

En als ik tegen anderen ga zeggen dat ik mezelf ga leren dat ik anders ben, dan zegt de goed-bedoelende medemens: 'je moet jezelf niet zo naar beneden halen'. Het wordt ook gezien als jezelf weer minder gaan waarderen. Maar is dat zo?

Als je constant signalen van anderen krijgt, die niet kloppen met hoe ik over mezelf denk, klopt er of iets niet aan die signalen die ik ontvang, of aan het beeld dat ik over mezelf heb. 

En als dat uit evenwicht is, ga ik inderdaad denken dat het met mijn waarde te maken heeft en ik dan wel een verschrikkelijk monster zal zijn. Want ik schrik me telkens kapot als hoe anderen me zien zo afwijkt van hoe ik mezelf graag zou willen zien...